(бардошт аз Суханронии Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ба муносибати Рӯзи дониш ва Дарси сулҳ дар муассисаи таҳсилоти миёнаи умумии №105-уми шаҳри Душанбе)

Ҳар сол оғози соли нави хониш барои ҳар як инсон хотираҳои хосеро зинда мекунад. Барои яке садои занги аввал, барои дигаре чеҳраи омӯзгори аввалин ва барои каси дигар бӯи китобу дафтари нав хотироти ширини айёми кӯдакиро ба ёд меорад. Аммо дар Тоҷикистон ин рӯз маънои бештар дорад. Оғози соли нави хониш бо «Дарси сулҳ» оғоз меёбад ва ҳамин пайванди рамзӣ моро водор месозад, ки ба мафҳуми сулҳ аз нигоҳи дигар назар кунем.

Имрӯз, дар оғози соли нави хониш, дар муассисаҳои таълимии мамлакат садои занги аввал танинандоз мешавад. Кӯдакон бо чеҳраҳои хандон ба мактаб меоянд, омӯзгорон онҳоро бо нияти нек пешвоз мегиранд ва падару модарон бо умеди ояндаи фарзандони худ ба ин рӯзи фаромӯшнашаванда менигаранд. Дар чунин лаҳзаҳо эҳсос мекунӣ, ки мактаб танҳо бино, синфхона ва тахтаи синф нест. Мактаб макони ташаккули инсон ва оғози роҳи ояндаи ӯст.

Дар ин рӯзи муҳим суханронии Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ — Пешвои муаззами миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон низ садо медиҳад. Суханронии Сарвари давлат дар оғози соли нави хониш барои аҳли маориф аҳамияти махсус дорад. Хусусан дар арафаи таҷлили ҷашни бошукӯҳ 35-солагии истиқлоли давлатии Тоҷикистони азиз баррасии ояндаи маорифи мамлакат ва дастовардҳои 35 соли рушди маориф ниҳоят фараҳбахш аст. Дар он масъалаҳои рушди соҳаи маориф, баланд бардоштани сатҳу сифати таълим, тарбияи насли наврас ва дурнамои рушди мамлакат ҷойгоҳи муҳим доранд. Ин суханон моро бори дигар ба андеша водор мекунанд, ки ояндаи давлат пеш аз ҳама аз мактаб ва аз сифати таълиму тарбияи насли ҷавон вобаста аст.

Барои ман «Дарси сулҳ» аз солҳои кӯдакӣ як рӯзи махсус буд. Он вақт мо, кӯдакон, шояд тамоми маънои амиқи онро дарк намекардем. Барои мо оғози соли хониш бо либоси нави мактабӣ, дидани ҳамсабақон, вохӯрӣ бо омӯзгорон ва эҳсоси оғози як соли дигар пайваст буд. «Дарси сулҳ» низ як қисми ҳамин хотираҳои ширини кӯдакӣ гардид.

Аммо инсон бо гузашти солҳо бисёр чизҳоро аз нав мефаҳмад.
Имрӯз, вақте ба он рӯзҳо назар мекунам, дарк менамоям, ки «Дарси сулҳ» танҳо як анъанаи оғози соли нави хониш нест.

Дар паси он як маънои бузурги инсонӣ ва иҷтимоӣ нуҳуфтааст. Зеро сулҳ он шароитест, ки ба кӯдак имкони ба мактаб рафтан, таҳсил кардан, орзу намудан ва барои ояндаи худ роҳ интихоб карданро медиҳад.

Шояд ин фикр одӣ ба назар расад, аммо дар асл маънои хеле амиқ дорад. Сулҳ ин имкони ба мактаб рафтани кӯдак аст. Сулҳ имкони ором нишастан дар паси мизи мактабӣ ва дониш омӯхтан аст. Сулҳ ин имкони омӯзгор будан, таълим додан ва тарбия кардан аст. Сулҳ ин имкони сохтани оянда аст.

Кӯдак вақте ба мактаб меравад, шояд ҳанӯз намедонад, ки дар оянда кӣ мешавад. Аммо дар ҳар қадами ӯ ба сӯи мактаб як орзу нуҳуфтааст. Шояд ӯ омӯзгор шавад, шояд табиб, олим, муҳандис, ҳуқуқшинос ё мутахассиси соҳаи дигар. Ҳар кадоми онҳо аз як нуқта оғоз мешаванд — аз мактаб.

Аз ҳамин ҷост, ки байни сулҳ ва маориф робитаи хеле амиқ вуҷуд дорад. Маориф дар муҳити ором ва устувор рушд мекунад. Илм ба оромӣ ниёз дорад. Андеша ба озодӣ ниёз дорад. Кӯдак барои кушодани истеъдоди худ ба муҳити солим ва амн ниёз дорад. Ва ҳамаи ин дар фазои сулҳу субот имкони бештар пайдо мекунад.

Имрӯз, ҳамчун шахсе, ки солҳои зиёд ба масъалаҳои педагогика ва маориф таваҷҷуҳ дорад, ба «Дарси сулҳ» танҳо ҳамчун як дарси рамзӣ нигоҳ намекунам. Барои ман он як фурсати андеша дар бораи масъулияти бузурги мо дар назди насли оянда мебошад.

Омӯзгор танҳо шахсе нест, ки ба кӯдак фан меомӯзонад.

Омӯзгор дар ташаккули шахсияти ӯ саҳм мегузорад. Ӯ ба кӯдак на танҳо хондану навиштан, балки дуруст фикр кардан, эҳтироми дигарон, меҳнатдӯстӣ, масъулиятшиносӣ ва дӯст доштани Ватанро низ меомӯзонад.

Аз ин рӯ, ҳар як дарси омӯзгор метавонад ба ояндаи як инсон таъсир расонад.

Вақте имрӯз ба чеҳраҳои кӯдакон менигарем, бояд дар паси табассуми онҳо ояндаи кишварро бубинем. Ин кӯдакон фардо ҷомеаро месозанд. Донише, ки имрӯз дар мактаб мегиранд, малакаҳое, ки имрӯз меомӯзанд ва арзишҳое, ки имрӯз дар вуҷудашон ташаккул меёбанд, баъдтар ба сармояи маънавӣ ва зеҳнии давлат табдил меёбанд.

Бинобар ин, сармоягузорӣ ба маориф танҳо сохтани мактабҳои нав ё таъмин намудани муассисаҳои таълимӣ бо таҷҳизоти муосир нест. Муҳимтар аз ҳама, сармоягузорӣ ба инсон аст.

Инсонсозӣ яке аз рисолатҳои бузурги маориф мебошад.
Ҳар гоҳе ки сухан дар бораи ояндаи Тоҷикистон меравад, мо наметавонем аз ояндаи маориф ҷудо сухан гӯем. Кишвари пешрафта ба мутахассиси соҳибмаърифат ниёз дорад. Ҷомеаи солим ба инсони дорои ҷаҳонбинии васеъ ва масъулияти баланд ниёз дорад. Ва тарбияи чунин инсон аз мактаб оғоз мешавад.

Шояд ҳамин аст, ки оғози соли нави хониш барои ҷомеа танҳо як санаи тақвимӣ нест. Ин рӯзи умед аст.

Умеди омӯзгор ба он ки шогирдаш донишманду соҳибмаърифат гардад.

Умеди падару модар ба он ки фарзандаш соҳиби ояндаи хуб шавад.

Умеди давлат ба он ки насли нав тавонад роҳи пешрафти ҷомеаро идома диҳад.

Ва дар оғози ҳамаи ин умедҳо калимаи «сулҳ» меистад.
Бо гузашти солҳо ман бештар дарк мекунам, ки чаро «Дарси сулҳ» бояд дар оғози соли нави хониш бошад. Пеш аз он ки ба кӯдак дар бораи илм, фан, технология ва дастовардҳои нав сухан гӯем, бояд ӯро ба қадри сулҳ шинос кунем. Зеро агар сулҳ набошад, бисёре аз орзуҳои инсонӣ имкони амалӣ шудан надоранд.

Барои кӯдаки имрӯз мактаб як чизи одӣ менамояд. Ӯ ҳар саҳар ба он меравад, бо дӯстонаш вомехӯрад, дарс мехонад ва баъд ба хона бармегардад. Аммо барои ҷомеа ҳамин манзараи одии кӯдакони ба мактаб рафтаистода яке аз зеботарин нишонаҳои зиндагии осоишта мебошад.

Садои занги мактаб дар асл садои зиндагист.

Ҳар боре ки он садо медиҳад, гӯё ба мо мегӯяд, ки як соли дигар барои дониш омӯхтан, барои тарбия кардан, барои сохтани оянда оғоз гардид.

Вақте ба гузашта менигарам, «Дарси сулҳ»-и айёми кӯдакиамро ба хотир меорам. Он вақт шояд намедонистам, ки ин мафҳум дар зиндагии инсон чӣ қадар муҳим аст. Имрӯз бошад, ҳар қадар бештар ба масъалаҳои таълиму тарбия ва рушди ҷомеа назар мекунам, ҳамон қадар бештар ба як ҳақиқати одӣ бовар мекунам: ояндаи маориф аз муҳити сулҳу субот оғоз меёбад.
Аз ин рӯ, «Дарси сулҳ» барои ман танҳо хотираи зебои кӯдакӣ нест. Он имрӯз ба як андешаи зиндагӣ табдил ёфтааст.

Андешае, ки моро ба қадр кардани сулҳ, эҳтироми дониш, дӯст доштани Ватан ва масъулият дар назди насли оянда даъват мекунад.

Бигзор ҳар оғози соли нави хониш барои фарзандони Тоҷикистон оғози як қадами нав ба сӯи дониш бошад. Бигзор ҳар мактаб макони орзуҳои бузург, ҳар омӯзгор чароғи роҳи шогирд ва ҳар китоб даре ба сӯи оянда бошад.
Ва бигзор садои занги аввал ҳамеша дар фазои сулҳу оромӣ танинандоз гардад.

Зеро аз дарси сулҳ роҳи дониш оғоз мешавад, аз дониш роҳи маърифат ва аз маърифат роҳи ояндаи миллат.

Аз дарси сулҳ то ояндаи маориф, ин танҳо роҳи як рӯзи таълимӣ нест. Ин роҳи як насл ба сӯи ояндаи равшан аст.

АБДУМУМИНЗОДА Ситора, номзади илмҳои педагогӣ, Корманди ИФС АМИТ