Энергетика ҳамчун як соҳаи калидӣ ва стратегии иқтисоди миллӣ дар Паёми Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ба Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон, ки 16 декабри соли 2025 баргузор гардид мавриди таҳлил ва баррасӣ қарор гирифт. Дар Паём таъкид шуд, ки Тоҷикистон бояд ба истиқлолияти энергетикӣ ва рушди устувори соҳа ноил гардад — ҳадафе, ки на танҳо барои таъмини тавони худӣ, балки барои таҳкими ҳамчун шарики энергетикии минтақавӣ ва ҷаҳонӣ муҳим аст.

Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар паёмашон таъкид карданд: “То соли 2027 бо ба кор даровардани агрегати сеюми Неругоҳи барқи обии ‘Роғун’ Тоҷикистон ба истиқлолияти пурраи энергетикӣ мерасад ва муҳимтарин маҳдудиятҳо дар таъмини барқ бардошта мешаванд.” Ин иқдом ҳамчун стратегияи миллии энергетикӣ муайян шудааст — кишвар қадамҳои амалӣ мегузорад, ки то соли 2027 комилан мустақил аз воридоти нерӯи барқ шавад.

Бояд гуфт, ки Тоҷикистон дорои захираҳои зиёди гидроэнергетикӣ мебошад ва иқтидори онҳо зиёда аз 527 миллиард киловаттсоат дар як солро ташкил медиҳад.

Аз рӯи омори байналмилалӣ то соли 2024 оиди иқтидори насбшуда то 5 738 мегаватт расидааст, ки ин нисбат ба соли 2015 тақрибан 30 % афзоиш ёфтааст.

Ҳарчанд омори Ҳукумати кишвар барои соли 2025 ҳанӯз пурра нашр нашудааст, аммо маълумотҳо нишон медиҳанд, ки ҳаҷми истеҳсоли неруи барқ ба ҳисоби беш аз 22,4 миллиард киловаттсоат дар соли 2024 расидааст, ки ин нишондиҳандаи афзоиши мутамаддинами истеҳсолот мебошад.

Ин рақам нишон медиҳад, ки Тоҷикистон метавонад захираҳои гидроэнергетикии худро ба таври самаранок истифода барад ва ҳамин раванд ба афзоиши истеҳсолот дар солҳои оянда идома ёбад.

Яке аз муҳими стратегияи энергетикӣ — НБО “Роғун” мебошад, ки нақшаи насбшудааш тақрибан 3 780 мегаватт иқтидор дорад ва яке аз бузургтарин лоиҳаҳои энергетикӣ дар минтақа мебошад.

Сармоягузорӣ дар ин лоиҳа аз ҷониби Бонки Инвеститсияи Инфрасохтории Осиё (AIIB) ва шарикони ҷаҳонӣ идома дошта, марҳилаи аввал барои роҳандозии қариб 270 миллион доллар ИМА маблағгузорӣ шудааст.

Ба андешаи кошиносони соҳа рушди корҳои энергетикӣ шароит ва имконотеро фароҳам меоранд, ки бо ба кор даровардани ҳамаи агрегатҳо то соли 2027 Тоҷикистон метавонад ба истиқлолияти энергетикӣ ноил гардад ва барқро дар дохили кишвар дар тамоми фаслҳои сол пурра таъмин намуда, ҳатто барои содирот низ истеҳсол намояд.

Барои тақвияти истеҳсол ва истифодаи энергияи сабз, то охири соли 2025 дар кишвар 18 неругоҳи барқи обии хурд бо иқтидори умумии 78 мегаватт ба истифода дода шудааст.

Дар баробари ин, сохтмони ду неругоҳи офтобӣ бо иқтидори 250 мегаватт ҳар кадом дар минтақаҳои Суғду Хатлон идома дорад, ки дар соли 2026 ба анҷом расонидани онҳо интизор меравад.

Ин иқдомҳо нишон медиҳанд, ки Тоҷикистон на танҳо ба гидроэнергетика, балки ба энергияи офтобӣ ва дигар манбаъҳои сабз низ эътибор медиҳад, то рушди устувор таъмин шавад.

Дар зарфи соли 2025 корҳо барои кам кардани талафоти барқ дар система идома ёфта, маълумотҳо нишон доданд, ки талафоти нерӯ то 2 262,2 миллион киловаттсоат ё ~17,2 % аз истеҳсолотро ташкил дод, ки нисбат ба соли гузашта коҳиш ёфтааст ва ин нишонаи самаранокии беҳтаршуда ба ҳисоб меравад.

Сиёсати энергетикӣ на танҳо масъалаи дохилӣ аст он самти муҳими сиёсати байналмилалӣ низ ба ҳисоб меравад. Тоҷикистон тавассути лоиҳаҳои бузурги энергетикӣ монанди “Роғун” ва ҳамкорӣ бо шарикони ҷаҳонӣ шарики боэътимод дар минтақа мегардад. Ин ҳам ба рушди иқтисодӣ ва ҳам ба эътибори дипломатӣ таъсири мусбӣ дорад.

Аз суханронии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ва матни Паёми соли 2025 гуфтан мумкин аст, ки Тоҷикистон дар соҳаи энергетика ба дастовардҳои муҳим ноил шудааст:

Иқтидори умумии энергетикӣ тақрибан 5 738 MW ҳамчун асоси истеҳсолот вуҷуд дорад, асосан аз гидроэнергетика.

Истеҳсоли неруи барқ ба сатҳи 22,4 миллиард киловаттсоат расида, нишон медиҳад, ки кишвар дар роҳи афзоиши истеҳсол буда, истифодаи захираҳои гидроиро бо нерӯҳои сабз ҳамоҳанг мекунад.

Лоиҳаи “Роғун” бо иқтидори ~3 780 MW қобилияти тағйир додани бозори энергетикӣ дар кишвар ва минтақаро дорад.

Лоиҳаҳои хурдтар ва офтобӣ ба рушди устувори энергетикӣ мусоидат мекунанд.

Кодекси энергетикӣ, коҳиши талафот ва тадбирҳои самаранокии энергия раванди идоракунии энергетикаро боз ҳам шаффофтар менамояд.

Ин нишон медиҳад, ки сиёсати энергетикӣ дар Паёми соли 2025 ҳамчун муҳити стратегӣ барои рушди иқтисод ва суботи иҷтимоӣ тавсиф мешавад ва истиқлолияти энергетикӣ яке аз ҳадафҳои мушаххаси сиёсати давлатӣ дониста мешавад.

Муҳаммадшарифи Ёрмуҳаммад Докторанти соли 3-юми Институти фалсафа, сиёсатшиносӣ ва ҳуқуқи ба номи А. Баҳоваддинови АМИТ.